Uçakların Hızı (Yolcu Uçakları)

Uçakların hızı… Uçak ve hız, çok kolay ilişkilendirilebilen iki kavram. Peki, uçakların hızı üzerine ne kadar şey biliyorsunuz?

Başlık son derece sade, anlaşılır ve derdini anlatabilir nitelikte. Bu yazıda, uçakların hızı ile alakalı aklınıza gelebilecek sorulara cevap bulabileceksiniz.

Öncelikle şunu belirtmekte fayda var. Havacılıkta rüzgar hızı esastır ve knot (nat) olarak adlandırılan birim ile ölçümlenir. 1 knot = 1,85 km/s hıza tekamül etmektedir. Havanın yoğunluğu da irtifaya göre değişiklik gösterir ve bu durum 10 bin feet irtifada göstergesinde 250 knot hız okunan bir uçak ile 40 bin feet irtifada göstergesinde 250 knot hız okunan uçak arasındaki yer hızının (Ground Speed – GS) farklı olmasına sebep olur. Biraz kafa karıştırıcı gelmiş olabilir ama bu konuya değinmeden uçakların hızından bahsetseydim sanırım topa tutulurdum. İçiniz rahat olsun. Yazının devamında her şeyi çok daha net bir şekilde anlatacağım.

Yerdeki (Taxi) Hızı

ucaklarin-yerdeki-hizi

Uçaklar pist, terminal ya da havalimanının diğer birimleri arasında yerde hareket ederken genellikle 5 ile 20 knot arasında yol alırlar. Yani uçakların taxi esnasındaki hızları genellikle 9 ile 37 km/s arasındadır.

 

Kalkış (Takeoff) Hızı

ucaklarin-kalkis-hizi

Bir uçağın kalkış hızının belirlenmesinde pek çok değişken vardır. Hava şartları, rüzgar yönü ve hızı, pist uzunluğu, uçağın ağırlığı, hava sıcaklığı bu değişkenler arasında ilk aklıma gelenler.

Kalkış hızı konusunda bilinmesi gereken bir diğer şeyde V1, VR ve V2 olarak adlandırılan üç temel aşaması olduğudur.

V1 hızı, uçağın artık pistte duramayacak kadar hızlı olduğunu belirtir. Yani V1 hızı geçildikten sonra o uçak ya havalanacaktır ya da havalanacaktır.

VR yani Velocity Rotation hızı uçağın kalkış hızıdır. Uçak pistte bu hıza ulaştıktan sonra artık kalkışına başlar ve ön dikme yerden kesilir.

V2 hızı ise uçağın güvenli tırmanışı için belirlenen hızın başlangıcını ifade eder. Bu hıza yakalandıktan sonra uçağın burnu artık güvenle tırmanış için belirlenen açıya getirilebilir. Bu açı yolcu uçaklarında genellikle 10 derecedir ama yine şartlara değişiklik göstermesi de mümkündür.

Kafanızda fikir oluşması için VR, yani uçağın kalkışına başladığı hızla ilgili bir genelleme yapabiliriz.

Ortalama bir yolcu uçağı (Boeing 737NG, Airbus A320-200) 140-180 knot arasında değişen bir hızda kalkış yapar. Geniş gövdeli uçaklarda bu hız biraz daha fazla olabilir. Ama tekrar tekrar belirtmek istiyorum ki; bu hızın belirlenmesinde pek çok değişken vardır. Biraz önce bahsettiğim 140-180 skalasının üzerine çıkması da mümkün, altına düşmesi de. Aslında bu yaptığım havacılık tekniğine çok uzak bir genelleme ama kafanızda fikir oluşması açısından yardımcı olur diye düşünüyorum.

Biraz daha işi somutlaştırmak gerekirse, bir yolcu uçağının ortalama kalkış hızının 260 km/s ile 330 km/s arasında değiştiğini söyleyebiliriz.

 

Seyir Hızı

Biliyorum tekrar tekrar söylememden sıkıldınız ama seyir hızı da pek çok değişkene bağlıdır. Özellikle rüzgarın nereden ve ne kadar hızla estiği ve uçağın seyir irtifası havadaki bir uçağın hızını etkileyen başlıca faktörlerdir. Yine profesyonellikten uzak bir genelleme ile kafanızda bir fikir oluşturmayı umuyorum.

Şunu da belirteyim, seyir hızı genellikle ses hızı ile oranlanır ve “mach” ile okunur. 1 mach olarak adlandırılan değerin ses hızına eşit olduğunu da belirteyim.

Ortalama bir yolcu uçağı 0.78 mach ile yüksek irtifada sert esen rüzgarı arkasından alması ile neredeyse 1 mach hıza kadar uzanır. Ama günümüzdeki yolcu uçaklarının tamamı subsonic yani ses hızının altında uçtuğu için 1 mach hıza yaklaşsalar bile asla geçemezler. Yani basit genelleme ile yolcu uçaklarının seyir hızını 0.78 mach – 0.89 mach arasında kabul edebiliriz.

Yani, basit bir genelleme ile yolcu uçakları 828 km/s ile 1000 km/s arasında değişen hızlarda seyahat etmektedir.

Tekrar belirtmem gerekiyor ki karşıdan alınan rüzgar uçağı hayli yavaşlatabilir. Aynı şekilde kuyruk rüzgarı da seyir hızına menfii yönde etki edebilir.

 

İniş (Landing) Hızı

İniş evresi, bir uçağın hava olduğu süre boyunca hızını en çok düşürdüğü evredir. Bildiğiniz gibi, uçak dediğimiz şey havada tutunabilmek için rüzgar hızına muhtaç olan bir araçtır ve bu yüzden uçuşun en hassas ve riskli evresi iniştir.

Biliyorum, artık aynı şeyi duymaktan gına geldi ama iniş hızı da pek çok değişkene bağlıdır. Yine rüzgarın yönü ve şiddeti, uçağın ağırlı, pist uzunluğu en önemli değişkenlerdir.

Basit bir genelleme ile, ortalama bir yolcu uçağının 120-135 knot hızla iniş yaptığını söyleyebiliriz.

Daha anlaşılır hale getirmek gerekirse, bir yolcu uçağı ortalama 220-250 km/s arasında değişen hızlarda piste teker koyar.

 

BONUS 1

Dünyanın en hızlı insanlı uçağı; Lockheed SR-71 Blackbird

Maksimum hızı: 3540 km/s

 

BONUS 2

Concorde

Seyir hızı: Mach 2.02; 2.158 km/s

Concorde’nin İstanbul Ziyaretleri

Concorde’nin En Özel Fotoğrafı

Concorde 001’in Çok Özel Fotoğrafları

Concorde Önünde Saygı Duruşu

Uçaklar Ne Kadar Yakıt Tüketir?

KEREM GÖK STORE AÇILDI! BENCE BİR GÖZ ATIN...

"TÜRK SİVİL HAVACILIK TARİHİNE DAMGASINI VURAN UÇAK KAZALARI"

İlginizi çekebilir...

New York – Londra arası nasıl 1 saat 54 daki... Pilot: Radar, iyi günler, Hava Kuvveleri Blackbird, FL600 (60 bin feet!) için izin istiyorum. Kontrolör (alaycı bir tonla): Efendim, eğer başarabilir...